Dinleme bir
beceridir. Ve bu beceri birtakim ilke ve yöntemlerle çok daha etkili bir sekilde
kullanilabilir. Insan iletisiminin yaklasik %90 i sözel olarak yapilmaktadir. Bu
iletisinin ancak yarisi kisa bir süre sonra hatirlanabilir. Aradan daha fazla
zaman geçtiginde ise %20-25 ini bile zor hatirlariz. Bütün bu nedenlerden dolayi
etkili dinleme ilke ve yöntemlerini ögrenmek ve bunlari uygulamak daha da önem
kazanmaktadir.
Etkili dinleme sadece söylenilenleri duymak degil, ayni zamanda bu söylenenleri
önemli bulmak, kavramak ve degerlendirmektir. Ayrica etkin dinleme aktif bir
süreçtir.
Olaya bir de baska bir boyuttan bakalim. Etkin dinleme ögretmen-ögrenci
iliskilerini de olumlu bir yönde etkiler. Ögretmen genellikle kendini dinleyen
ve dinledigini çesitli biçimlerde belli eden ögrencilere daha fazla ilgi
gösterir ve onlara dönerek konusur. Ögretmen dersi anlatirken dinleyicilere
ihtiyaç duyar. Bu nedenle basini sallayan, not tutan, dikkatini yogunlastiran
aktif ögrencilere daha fazla ilgi gösterir.
Ögetmenin sinif içindeki en önemli görevlerinden biri ögrenciye bilgi
aktarmaktir ve bunu ögretmen genellikle anlatarak gerçeklestirir Ögrenci ise
ögretmenin bu anlattiklarini anlamak amaciyla dinlemektedir. Iste önemli olan da
ögrencinin bu dinleme islevini nasil yaparsa daha basarili olacagidir.
Etkin bir dinleeyici olmak için "IFIKAN" adli bir yöntemi uygulayabiliriz.
Bu yöntem;
I - Ileriye
F - Fikirler
I - Isaretler
K - Katil
A - Arastir
N - Not tut olmak üzere 6 basamaktan olusmaktadir.
Bu basamaklari kisaca açiklayalim.
Öncelikle ileriye bak basamagindan baslayalim. Ögrenci sinifta ögretmenini
dinlerken, ögetmenin anlattiklarindan yola çikarak daha sonra neler
söyleyebilecegini tahmin etmeye çalismalidir. Bu da ögrencinin dikkatinin
dagilmasini engeller ve ögrenciyi devamli uyanik tutar. Hatta ögrencinin aktif
olarak katilmasini saglar. Ögrenci daha önceden o günkü konulari okuyarak sinfa
gelirse hem anlatilanlara yabanci kalmamis olur hem de dersteki tahminlerini
daha kolayyy bir sekilde yapar. Bu yontemle ögrenci derste anlatilanlari daha
önce okudugu için daha kolay bir sekilde hatirlar.
Ikinci olarak fikirler basamagi karsimiza çikiyor. Bu basamak bize önemli fikir
ve düsüncelere önem vermemiz gerektigini ve bunlari göz ardi etmememiz
gerektigini anlatmaktadir. Ögrenci ögretmenin bir ders boyunca anlattiklarinin
ana fikrini bulmaya çalismalidir. Ders boyunca kendi kendine bu konunun ana
fikri nedir?, Burada anlatilmak istenen nedir? gibi sorular sormasi gerekir. Bu
sorular ögrencinin ana fikir ve kavramlari bulmasina yardimci olur.
Üçüncü olarak isaretler basamagina bakalim. Ögrenci sinif içinde devamli uyanik
olmak zorundadir. Ögretmenin hiçbir dedigini kaçirmamalidir. Ögretmenin
isaretlerine karsi dikkatli ve uyanik olmalidir. Bir ögretmen konuyu anlatirken
mutlaka ufak ipuçlari verir. Bazi konularin üzerinde israrla durur. Örnegin bir
konunun önemli bir bölümünü anlatirken belirli kelimeler kullanir, ses tonunda
farkliliklar yaratarak çesitli ipuçlari verir. Ögretmenler seslerini yükselterek
ya da "burasi önemli", "dikkat ederseniz" gibi sözel vurgularla önemli noktalara
isaret ederler. Bir ögretmen hiçbir zaman bu bir sinav sorusudur demez, ama
çesitli ipuçlariyla bunu belli eder. Bu ipuçlarindan birkaçina örnek verirsek:
önemli, baslica, can alici, burada esas fikir, sunu unutmayin ki, sonuç olarak,
bu sebeple, özetle vb. ...Bu ipuçlarina dikkat edildigi taktirde ögrenci sinavda
sorulabilecek sorulari tahmin edebilir.
Bir baska basamak ise "katil" basamagidir. Ögrenci sinif içinde devamli aktif
olmalidir. Pasif bir ögrenci hiçbir zaman basarili olamaz. Ögrenci derse her
firatta katilmalidir. Öncelikle derse zamaninda gelmeli, sinifta oturacagi yeri
iyi seçmeli, görebilecegi, duyabileegi bir yere oturmalidir.
Ve ders sirasinda ögretmenin söylediklerine gülümseyerek, kaslarini çatarak,
basini sallayarak olumlu ya da olumsuz tepki göstermelidir. Böylece ögretmen de
anlasilan ya da anlasilmayan yerleri çok daha iyi bir sekilde görebilir. Ayrica
bu ögretmeni de memnun eder. Onun motivasyonunu artitirir, onu cesaretlendirir.
Ögretmen dinlenildiginin farkina varir.Oysa ki anlattiklarina karsi hiçbir tepki
göstermeyen donuk, pasif ögrenciler karsisinda ögretmen de bir seyler anlatmak
istemez. Ögrenciler ögretmene tepkide bulunarak dersin kalitesini yükseltmekte
ögrencilerin elindedir. Besinci olarak karsimiza "arastir" basamagi çikiyor.
Ögrenciler nedense ders sirasinda soru sormaktan çok çekinmektedirler. Ve
fikirlerini, görüslerini rahatça söyleyememektedirler. Oysa ki bu çok yanlistir.
Ders sirasinda anlasilmayan bir yer varsa ya da merak edilen bir soru varsa bu
soru rahatlikla sorulmalidir. Hiçbir sekilde çekinilecek bir durum söz konusu
degildir. Sorulara verilen cevap anlasilmadiysa ve açiklamalar yeterli degilse,
yeni sorular sorulmali ve açiklama yapilmasmi istenilmelidir. Eger ders
içerisinde zaman yetmediyse, ders bittikten sonra ögretmene ya da diger
ögrencilere de sorulabilir.
En son basamak ise " Not Tutma" basamagidir. Dinleme yoluyla ögrenilen bilgiler
çok uzun süreler hafizada duramaz. Ögrenilenlerin zaman zaman tekrar edilmesi
gerekir. Bir ögrenci ders sonunda, o derste dinlediginin ancak %55 ini
hatirlayabilir.Tekrar yapilmadigi sürece bu oran bir hafta sonra %17 lere düser.
Bu yüzden not tutmanin çok büyük bir önemi vardir. Not tutmanin iki önemli
yarari vairdir. Bunlarda birincisi egitimin temel sarti olan "Aktif katilimi"
saglar. Ögrenci derste pasif durumdan aktif duruma ggeçer. Not tutma sayesinde
derste devamli uyanik olur, dikkatini derse yogunlastirir ve dikkatinin
dagilmasini engeller. Ikinci önemli yarari ise unutmayi engelemesidir.
Unutkanlik düsmanini bizim avantajimiza çevirerek en önemli girisim not
tutmaktir. Özellikle alinan notlar eve gelince bir de temize çekilirse hafizaya
daha iyi yerlesir.
Not tutulurken dikkat edilmesi gereken bazi noktalar bulunmaktadir.
• Öncelikle not tutulan kagit konusunda cömert olmamiz gerekir. Ileride
okudugumuz zaman anlayabilecegimiz sekilde, bosluklar birakilarak not tutmamiz
da yarar vardir. Hiçbir zaman küçük bir kagida sikisik bir sekilde not
tutulmamalidir. Hatta not tutmak için bir defter olursa daha düzenli not
tutulur. Ve de sayfanin altinda, üstünde, yan taraflarinda bosluk birakilirsa
buralara eksik kalan bigileri daha sonra yazabiliriz.
• Not tutmaya ilk günden baslanilmasi gerekir. Ve düzenli olarak not tutulmasi
çok önemlidir.
• Dinleme ile not tutma arasinda bir denge olusturmak gerekir. Tüm dikkati
dinlemeye ayirirsak, verimli bir sekilde not tutamayiz. Ayni sekilde çok
ayrintili not almaya kalkisirsak bu sefer de anlatilanlari anlamamiz güçlesir ve
bu da dinlemeyi olumsuz etkiler. Dolayisiyla dinleme ve not tutma arasindaki
dengeyi çok iyi ayarlamamiz gerekir.
• Derste not tutarken ana fikirleri, önemli noktalari not etmek çok önemlidir.
Not alirken seçici olmakta yarar vardir. Önemli noktalari belilerken ögretmen
bize çesitli ipuçlari verir. "Burasi önemli","Burada esas olan", "Dikkat
ederseniz" vb. ipuçlariyla bu bölümlerin önemini vurgular. Bu bölümler mutlaka
not alinmali ve önemli oldugunu belirtmek için de yanina * isareti konmali ya da
alti çizilmelidir.
• Not tutarken zamandan tasarruf etmek ve geri kalmamak için, ögrenci kendi
anlayabilecegi sekilde çesitli kisaltmalar kullanmalidirn. Bu kisaltmalardan
bazilarina örnek verirsek:
-ve &
-gibi .
-örnegin ör
-sonuç olarak son.ol.
-kadar =
-matematik mat
-yüzyil yy
-birbirine 11
-buna ek olarak +
-açisindan ?
• Not tutarken ögrenci kendi cümleleriyle not almalidir. Bu sekilde hem ögrenci
ögretmenin anlattiklarini özetleme imkani bulur, hem de anladigi biçimde not
alma imkani bulur. Bazi durumlarda anlatilanlarin ayni sekilde not alinmasi
gerekebilir. Ya da tahtada yazilanlari ayni sekilde kaydetmek gerekebilir. Bu
durumda anlatilanlar ya da yazilanlar ayni sekilde not alinmalidir.
• Ögrenci not tutarken aklina takilan yerleri ya da anlayamadigi bölümleri
ögretmene sormaktan çekinmemelidir. Böylece not alirken hem eksik not alimamis
olunur hem de anlayarak not alinir.
• Ögrenci hafizasina çok güvense bile mutlaka sinifta ögretmen tarafindan
söylenen ve vnemli gördügü her seyinot etmelidir. Böylece unutkanlik sonucu
dogabilecek olumsuz sonuçlari engellemis olur.
• Dikkat edilmesi gereken en önemli noktalardan biri de tutulan notlarin mutlaka
temize geçirilmesidir. Ögrenci tuttugu notlari temize geçirirken bir kez daha
tekrar etmis olur ve bu da unutmasini engeller. Eger mümkünse tutulan notlar o
gece ya da bir sonraki dersten önce temize geçirilmelidir.
Iyi dinlemek venot tutmak sadece egitimin degil, hayat basarisinin da en önemli
unsurudur. Iyi bir dinleyici olmanin temel kurali iyi not tutmak, iyi not
tutmanin yolu da iyi bir dinleyici olmaktir. Bu anlamda iyi not tutmak ve iyi
bir dinleyici olmak birbirleriyle baglantili iki kavramdir.
Teorikte anlatilan bu hususlar, pratikte uygulandiginda ögenciye birçok yararlar
saglar. Çok ufakmis gibi görünen ayrintilar ileride büyük farklar yaratacaktir.
Bunu sizler de yasayip görebilirsiniz.
